Ekonomik kriz tüketim tercihlerini de vurdu: "Daha az alıyorum"

İPA’nın yayımladığı Nisan ayı raporu, megakentte ekonomik koşullarla şekillenen çarpıcı bir tüketim profilini gözler önüne serdi. Hayat pahalılığı İstanbulluları zorunlu bir bilinçlenmeye ve tamir kültürüne yönlendirirken, sürdürülebilirlik algısının bütçe baskısı altında nasıl fiyat odaklı bir refleksle yer değiştirdiğine dair tüm ayrıntılar ortaya çıktı.

İstanbul Planlama Ajansı (İPA) tarafından hazırlanan İstanbul Barometresi Nisan 2026 araştırması, kentte sürdürülebilir tüketim algısı ve ekonomik koşulların tüketim davranışlarına etkisini ortaya koydu. Araştırma, yaşam maliyetlerindeki artışın tüketim alışkanlıklarını doğrudan değiştirdiğini gösterdi.

SÜRDÜRÜLEBİLİR TÜKETİM FARKINDALIĞI DÜŞÜK SEVİYEDE

Araştırmaya göre katılımcıların yüzde 67,1’i “sürdürülebilir tüketim” kavramını daha önce hiç duymadığını belirtti.

Kavramın tanımı yapıldığında ise katılımcıların yüzde 46,3’ü sürdürülebilir tüketimi yaşamlarına yakın bulduğunu ifade etti.

Sürdürülebilir tüketimi en iyi tanımlayan ifadeler arasında:

• Çevreye zarar vermeyen ürünleri tercih etmek (yüzde 32,7)
• Uzun ömürlü ürün alıp tamir etmek (yüzde 30,3)
• Daha az harcayıp tasarruf etmek (yüzde 27,5)
• Yerel ve mevsimsel gıda tüketmek (yüzde 20)

yer aldı.

HAYAT PAHALILIĞI TÜKETİM ALIŞKANLIKLARINI DEĞİŞTİRDİ

“Yaşam maliyetlerindeki artış tüketim alışkanlıklarınızı nasıl değiştirdi?” sorusuna katılımcıların yüzde 34,5’i “daha bilinçli tüketime yöneldim, daha az alıyor, daha iyi seçiyorum” yanıtını verdi.

Katılımcıların yüzde 22’si sürdürülebilirliğin ikinci plana düştüğünü ve fiyat odaklı kararların öne çıktığını belirtirken, yüzde 21,8’i daha az tüketimin zorunluluktan kaynaklandığını ifade etti.

Tüketim alışkanlıklarının değişmediğini söyleyenlerin oranı ise yüzde 15,7 oldu.

İSRAF ALGISINDA ZAMAN VE KAYNAK ÖNDE

Katılımcılara yöneltilen “Gündelik hayatta en çok hangi konuda israf ettiğinizi düşünüyorsunuz?” sorusunda en yüksek yanıt yüzde 29,5 ile “zaman israfı” oldu. Aynı oran “hiçbirini israf etmiyorum” yanıtında da görüldü.

Diğer israf kalemleri şu şekilde sıralandı:

• Enerji: yüzde 12,3
• Para: yüzde 11
• Gıda: yüzde 10,8
• Su: yüzde 10,3

Katılımcıların yüzde 29’u “gereğinden fazla kıyafet almak”, yüzde 20,8’i ise “tabakta yemek bırakmak” ifadelerini israf olarak tanımladı.

GIDA İSRAFINDA OLUMLU EĞİLİM

Araştırma, gıda israfında görece olumlu bir tabloya işaret etti. Katılımcıların yüzde 48,1’i ihtiyaç kadar alışveriş yaptığını belirtirken, yüzde 38,2’si artan yemekleri farklı şekilde değerlendirdiğini söyledi.

Yemek ve ekmeği çöpe attığını belirtenlerin oranı ise yüzde 8,5’te kaldı.

Market alışverişlerinde evden çanta veya pazar arabası götürenlerin oranı yüzde 60,6 olurken, poşet satın alanlar yüzde 39,4 seviyesinde kaldı.

TAMİR VE YENİDEN KULLANIM ALIŞKANLIĞI SÜRÜYOR

Araştırmada dikkat çeken bir diğer bulgu ise tamir kültürünün devam etmesi oldu.

Bir ürün bozulduğunda katılımcıların:

• Yüzde 48,7’si önce tamir ettirmeyi tercih ettiğini
• Yüzde 35,3’ü kendisinin tamir etmeye çalıştığını belirtti.

Doğrudan yeni ürün satın alma eğilimi ise yalnızca yüzde 2 seviyesinde kaldı.

Cumhuriyet