Sefalete düştük çıkmak zor olacak

Hayat pahalılığı ve artan işsizlik vatandaşı kırıp geçiriyor. Genişletilmiş Sefalet Endeksi, Haziranda 3.48 puanlık artışla 100.99’e çıkarak vahim noktaya ulaştı.

Gelir erimesi, cep yakan gıda fiyatları, ödenemez boyuta gelen yüksek kiralar, 13.8 milyonu bulan geniş tanımlı işsiz sayısı nedeniyle vatandaşın yaşadığı sefalet de zirveye çıktı.

Genişletilmiş Sefalet Endeksi (GSE), Haziran 2025’te 3.48 puanlık artışla 100.99 seviyesine çıkarak vahim noktaya ulaştı. Yıllık bazda değerlendirildiğinde ise GSE, Haziran 2024’e kıyasla 2.96 puanlık artış gösterdi. Klasik Sefalet Endeksi de Haziran 2025’te bir önceki döneme göre 4.58 puanlık bir artış kaydederek 66.56 seviyesine yükseldi. TOBB ETÜ Sosyal Politikalar Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin (SPM) Ekonomik Zorluk Analizi’ne (EZA) göre, Türkiye’de yüksek enflasyonun mağdurları arasında aktif olarak iş aradığı halde iş bulamayan işsizlerin dışında, çalışmak istediği ve çalışmaya hazır olduğu halde iş bulma ümidini kaybettiği için aktif olarak iş aramayı bırakan ve dolayısıyla işsiz statüsünde sayılmayanlar da var. Bu ve benzeri gruplar da en az resmi işsizler kadar büyük sıkıntı çekiyor.

VAHİM BOYUTA ÇIKTI

TOBB ETÜ SPM Direktörü Prof. Dr. Serdar Sayan’a göre, Türkiye’de “sefalet” çeken ve yüksek enflasyondan mağdur olanlar düzenli bir emek gelirine sahip olmayan işsizlerden ibaret değil. Sayan, vahim boyuta gelen sefalet tablosunda yakın zamanda düzelme beklemediğini vurguladı.

Haziran 2025 itibarıyla GSE, TÜFE verisine göre 100.99; İstanbul Ticaret Odası (İTO) verisine göre ise 105.01 düzeyinde hesaplandı. Enflasyonda göreli düşüş yaşanmasına rağmen, İTO verisine göre 2024 Haziran’dan bu yana GSE yerinde saydı. Her iki endekste de bir önceki aya kıyasla artış yaşanması, işgücü piyasasındaki kırılganlıkları ve istihdam koşullarındaki dengesizlikleri bir kez daha gözler önüne serdi.

Ocakta belirgin artış başladı

Ekonomik Zorluk Analizi’ni hazırlayan TOBB ETÜ İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Araştırma Görevlisi Ayşe Sevde Gevrek, GSE’nin, enflasyonda patlama yaşanan 2021 Aralık ayında 152.78 puan seviyesine yükseldiğini, 2024 yılına 120.88 seviyesinde giriş yapan endeksin, yıl içinde kademeli bir düşüş sergilediğini ancak 2025 Ocak’ta tekrar belirgin bir artış göstererek 118.67’ye ulaştığını söyledi. Gevrek “Bu dalgalanma, enflasyon ve işgücü piyasalarındaki kırılganlıklarla ilişkili” dedi.

GSE nasıl hesaplanıyor?

Uluslararası standart tanımlar çerçevesinde işsiz sayılmasa da, fiilen işsizlerle aynı mağduriyeti yaşayan kırılgan grupları da hesaba katmak üzere geliştirilen “Genişletilmiş Sefalet Endeksi” (GSE) göstergesi, TÜİK’in güvenilirliği çokça tartışmaya konu olan TÜFE’nin yanı sıra İTO ve TEPAV’ın enflasyon verileriyle de hesaplayarak karşılaştırmalı olarak hesaplanıyor. GSE göstergesi, farklı kurumlarca hesaplanmış bir tüketici enflasyonu oranı ile TÜİK’in ölçtüğü ‘işsiz ve potansiyel işgücünün bütünleşik oranı’ toplamından oluşuyor.

Nefes