İngiltere'nin atıkları Türkiye'nin tarım arazilerini zehirledi: Bunun adı 'atık sömürgeciliği' mi?

İngiltere'nin plastik atık ihracatındaki rolü, Adana'da yapılan yeni bir araştırmayla yeniden gündeme geldi. İngiltere'nin köklü yayın organlarından olan The Guardian'ın haberine göre, Adana'nın güneyindeki önemli bir geri dönüşüm merkezinin yakınından geçen su kanalında yüksek seviyelerde mikroplastik ve plastik parçacıkları bulundu. İngiltere'de ise durum 'atık sömürgeciliği' olarak değerlendirildi.

Adana'da atık tesisi yakınında bulunan kanal, yoğun yağışlarda taşarak tarım alanlarını su altında bırakıyor. Kanalın daha büyük bir sulama sistemine bağlandığı ve bu sistemin Çukurova Ovası'ndaki tarım arazilerini suladığı belirtildi. Türkiye'nin en büyük ve en verimli tarım havzalarından biri olan Çukurova'da yaşanan kirliliğin gıda güvenliği açısından da endişe yarattığı kaydedildi.

KANALDA MİKROPLASTİK MİKTARI 10 KAT DAHA YÜKSEK

Mikroplastik örneklerini inceleyen Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi'nden deniz biyoloğu Sedat Gündoğdu, geri dönüşüm bölgesinin aşağı kısmındaki kanaldan alınan örneklerde mikroplastik seviyelerinin, bölgenin yukarısındaki noktalara kıyasla 10 kat daha yüksek olduğunu belirtti.

Gündoğdu'nun Environment Monitoring and Assessment dergisinde yayımlanan araştırmasında; pelet, film ve parçacıklar dahil olmak üzere geri dönüşüm süreçlerinde ortaya çıkan plastik atıklara özgü materyaller tespit edildi.

Gündoğdu, mikroplastik içeren atık suların sulama kanallarına bırakılmasının tarımsal kirlilik ve gıda güvenliği açısından kritik riskler oluşturduğunu belirterek Türkiye'ye yönelik plastik atık ithalatının tamamen yasaklanması çağrısında bulundu.

Ayrıca tüm geri dönüşüm tesislerinde mikroplastik filtreleme sistemlerinin zorunlu hale getirilmesini ve tarım bölgelerindeki atık su deşarjlarının bağımsız kuruluşlar tarafından denetlenmesini istedi.

İNGİLTERE 2025'TE 675 BİN TON PLASTİK ATIK İHRAÇ ETTİ

Guardian'ın aktardığı verilere göre İngiltere, 2025 yılında 675 bin ton plastik atık ihraç etti. Bu rakam son sekiz yılın en yüksek seviyesi olurken, bunun 139 bin tonu Türkiye'ye gönderildi.

Aynı yıl Avrupa Birliği'nin Türkiye'ye plastik atık ihracatı da bir önceki yıla göre yüzde 19 artarak 500 bin tonun üzerine çıktı.

Environmental Investigation Agency (EIA) tarafından Guardian için yapılan ithalat ve ihracat verisi analizine göre, Mayıs 2021 ile Temmuz 2024 arasında İngiltere'den Türkiye'ye gönderilen plastik atıkların yaklaşık yüzde 13'ü Adana'daki geri dönüşüm bölgesinde bulunan sekiz tesise ulaştı.

Bu dönemde 13 İngiliz şirketi, toplam 52 bin ton ağırlığında 545 plastik atık sevkiyatı gerçekleştirdi. Şirketlerin yasa dışı hareket ettiğine ilişkin bir bulgu bulunmadığı vurgulandı. Ancak İngiltere'deki plastik atığı ihracatçıları, çeşitli düzenlemeler kapsamında gönderdikleri atıkların çevreye uygun şekilde geri dönüştürülmesini sağlamakla yükümlü.

"ATIK SÖMÜRGECİLİĞİ" TARTIŞMASI YENİDEN GÜNDEMDE

Araştırma, zengin ülkelerin plastik atıklarını atık yönetimi konusunda daha düşük standartlara sahip ülkelere göndermesini tanımlamak için kullanılan "atık sömürgeciliği" tartışmasını da yeniden alevlendirdi.

ADANA'DAKİ PLASTİK KİRLİLİĞİ DAHA ÖNCE DE GÜNDEME GELMİŞTİ

Adana'daki plastik atık sorunu ilk kez gündeme gelmiyor. Greenpeace'in 2021'de yayımladığı bir araştırmada, İngiliz süpermarketlerinden çıkan plastik atıkların Adana'da döküldüğü ve yakıldığı tespit edilmişti.

Aynı yıl Türkiye, polietilen de dahil olmak üzere bazı atıkların ithalatına yasak getirmişti. Polietilenin, yoğurt kapları, salata poşetleri ve plastik filmler gibi ürünler nedeniyle İngiltere'nin plastik atık ihracatının yaklaşık yüzde 94'ünü oluşturduğu belirtildi. Ancak söz konusu yasak, geri dönüşüm sektörünün baskısının ardından kaldırıldı.

AB'NİN YENİ İHRACAT KURALLARI TÜRKİYE'Yİ NASIL ETKİLEYECEK?

Avrupa Birliği'nin plastik atık ihracatına yönelik daha sıkı kuralları da Türkiye açısından yeni bir risk oluşturuyor.

Kasım ayından itibaren, çoğunluğu zengin OECD ülkeleri dışındaki ülkelere yapılacak plastik atık ihracatının yasaklanması planlanıyor. Çevre örgütleri ise Türkiye'nin OECD üyesi olması ve halihazırda AB'nin plastik atıklarının en büyük alıcısı konumunda bulunması nedeniyle, yeni düzenlemenin Türkiye'ye yönelik atık akışını daha da artırmasından endişe ediyor.

ÇÖPÜ GÖNDEREN İNGİLTERE KONUŞTU AMA TÜRKİYE YANIT VERMEDİ

İngiltere Çevre, Gıda ve Kırsal İşler Bakanlığı (DEFRA) ise açıklamasında, atık ihracatına ilişkin İngiliz mevzuatında sıkı kontroller bulunduğunu ve ihracat yapan işletmelerin atıkların çevreye uygun şekilde yönetilmesini sağlamakla yükümlü olduğunu belirtti.

Türk yetkilileri Guardian'ın soru talebine yanıt vermediği bildirildi.