ABD-İran savaşı gıda krizini tetikledi: Hürmüz Boğazı kapandı, gübre kıtlığıyla fiyatlar uçacak

Dünya petrol fiyatlarındaki 100 dolar bandını konuşurken, Hürmüz Boğazı'ndaki abluka çok daha sarsıcı bir krizi tırmandırıyor: "Gübre Kıtlığı!" Modern tarımın şah damarı olan Körfez bölgesi, gübre sevkiyatını tamamen durdurdu. Katar'daki üretim tesislerinin mühürlenmesi ve sevkiyat hatlarının kapatılmasıyla, Kuzey Yarımküre'nin ilkbahar ekim mevsimi felakete dönüştü. Uzmanlar uyarıyor: Tarlada üretim durdu, raflarda gıda kıtlığı kapıda!

Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasıyla petrol 100 doları aşarken, perde arkasında çok daha büyük bir tehlike büyüyor: Gübre kıtlığı! Uzmanlar uyarıyor: Tarladaki bu kriz, dünya sofralarını açlığa mahkûm edebilir.

İran’da devam eden savaşın ortasında dünya, sadece enerji hatlarının kesilmesini değil, modern tarımın "şah damarının" kopmasını izliyor. 2 Mart'ta İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) başkomutanının kıdemli danışmanı İbrahim Cabari’nin, dünya petrol ve doğalgazının yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın "kapatıldığını" duyurması, petrol fiyatlarını bir gecede 100 doların üzerine taşıdı. Ancak uzmanlara göre asıl paralel kriz, gıda üretimi için hayati önem taşıyan gübre tedarikinde yaşanıyor.

KÖRFEZ'DE ÜRETİM DURDU

Dünyada ticareti yapılan ürenin (en yaygın kullanılan gübre) neredeyse yarısı ve diğer gübrelerin büyük bir kısmı Körfez ülkelerinden Hürmüz Boğazı üzerinden ihraç ediliyor. Boğazdaki aksama, küresel tarımı tarihin en savunmasız noktasına getirdi.

• LNG tesislerine yapılan saldırıların ardından Katar’ın devlet enerji şirketi QatarEnergy, gaz üretimini durdurduğunu açıkladı. Bu karar, dünyanın en büyük üre tesisindeki üretimin de bıçak gibi kesilmesine neden oldu.
• Katar’dan gelen tedarikin düşmesiyle Hindistan üç üre tesisinde üretimi azalttı, Bangladeş ise beş gübre fabrikasından dördünü tamamen kapattı.
• Argus verilerine göre, Orta Doğu’dan üre ihracat fiyatları geçen Cuma itibarıyla yüzde 40 artarak ton başına 700 doların üzerine çıktı. Fiyatlar geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 60 daha yüksek.

DÜNYA GÜBRE ÜRETİMİNİN ÜÇTE BİRİ AKSAYABİLİR

Bu aksaklığın zamanlaması özellikle Kuzey Yarımküre için "felaket" niteliğinde. Şubat ortasından Mayıs başına kadar süren kritik ilkbahar dikim mevsiminin tam ortasında gübre arzı kesildi. ABD'de bu dönem için gübre arzında şimdiden yüzde 25'lik bir açık oluşmuş durumda.

Dünyanın gübre üretiminin yüzde 20'si, küresel üre arzının ise tam yüzde 46'sı Körfez bölgesinden geliyor. Hürmüz'ün kapalı kalması durumunda küresel gübre ticaretinin üçte biri tamamen aksayabilir.

GÜBREYE EN ÇOK KİM BAĞIMLI?

Veri analiz şirketi Kpler'e göre, Asya ülkeleri bu ihracata en çok muhtaç olan bölge. Hindistan, üre ve fosfat gübrelerinin yüzde 40'ından fazlasını Orta Doğu'dan sağlıyor. Brezilya ise gübre ihtiyacının neredeyse tamamını ithalata bağlı olarak karşılıyor ve bu ithalatın yarısı Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşiyor.

ASIL TEHLİKE MUTFAKTA

Dünyanın en büyük gıda üreticileri olan Hindistan (pirinç ve buğday), Brezilya (soya fasulyesi ve mısır) ve Çin (çay ve temel sebzeler), gübre kıtlığı nedeniyle üretim kapasitelerini kaybetme riskiyle karşı karşıya. Körfez bölgesi, Hürmüz Boğazı'ndaki ablukaya alınması ile gıda üretimi için hayati önem taşıyangübre sevkiyatını tamamen durdurdu. 

• Yüksek fiyatlar nedeniyle birçok çiftçinin gübre kullanımını tamamen bırakması bekleniyor. Bu durum, temel gıda maddelerinde verim düşüşüne ve küresel arzın daralmasına yol açabilir. 

HANGİ ÜRÜN NE KADAR ZAMLANACAK?

Ekonomistlerin ve gıda analistlerinin (Morningstar, FAO) 18 Mart 2026 itibarıyla hazırladığı "Savaş Senaryosu"na göre, mutfaktaki yangın sadece başlangıç. İşte ürün bazlı beklenen fiyat artışları:

PİRİNÇ VE BUĞDAYDA %50 ARTIŞ

Gübreye en bağımlı ürünlerin başında gelen pirinç ve buğday, krizin merkezinde.

Pirinç: Hindistan’ın gübre bulamaması nedeniyle üretim kapasitesinin düşmesi, küresel pirinç fiyatlarında %40 ile %50 arasında bir zam beklentisi yaratıyor.

Buğday: Ukrayna-Rusya krizinden sonra zaten hassas olan buğday fiyatlarının, gübre maliyetlerindeki artışla birlikte yeniden rekor seviyelere çıkacağı öngörülüyor.

SOYA VE MISIR: HAYVANCILIĞI DA VURACAK

Brezilya, gübre ihtiyacının yarısını Hürmüz üzerinden karşılıyor. Soya fasulyesi ve mısır üretimindeki düşüş, sadece bu ürünleri değil, yem maliyetleri üzerinden et ve süt fiyatlarını da uçuracak.

Beklenen Zam: Soya fasulyesi ve mısır fiyatlarında %30 ile %45 bandında bir artış bekleniyor.

YAĞLI TOHUMLAR VE ŞEKER

Enerji maliyetlerinin (lojistik) gıda fiyatlarına yansıması en çok bu grupta hissedilecek.

Ayçiçek ve Kanola Yağı: %25 - %35 artış.

Şeker: Brezilya’daki üretim aksamalarıyla birlikte küresel şeker fiyatlarında %20'lik bir sıçrama kapıda.

,

45 MİLYON İNSAN AÇLIK SINIRINDA!

Dünya Gıda Programı (WFP) verilerine göre, eğer Hürmüz Boğazı yıl ortasına kadar kapalı kalırsa, halihazırda gıda güvensizliği yaşayan 318 milyon kişiye 45 milyon yeni mağdur daha eklenecek.

Hürmüz Boğazı’ndaki abluka sadece bir enerji savaşı değil; pirinç, buğday ve soya fasulyesi gibi temel ürünlerde arzı kısıtlayarak gıda fiyatlarını patlatacak ve özellikle ithalata bağımlı ülkelerde yerel kıtlıklara yol açabilecek küresel bir tehdittir.

Sözcü

Kaynak: Al Jazeera, Kpler ve Argus