10 milyar dolar çöpe gidebilir

Türkiye’nin emek yoğun sektörü can çekişiyor. 377 bin kişi işini kaybetti. 10 bin civarında firma kapıya kilit vurdu. Dünya piyasasından aldığı pay düşüyor.

Türkiye tekstil ve hazır giyim sektörü son 40 yılın en zor krizini yaşıyor. Artan maliyetler ve rekabet gücünün kaybedilmesi nedeniyle sektör adeta can çekişiyor. Son üç yılda 377 bin kişi işini kaybederken işten çıkarmaların nedeyse yarısı sektördeki büyük ölçekli dev firmalardan yapıldı. Sektörde çalışan her 10 kişiden 3’ü işini kaybetti. Üç yılda sektörde istihdam kaybının yüzde 42’si 250 ve üstü işçi çalıştıran firmalardan yapıldı. Bu dönemde sektördeki işletmelerin yüzde 15’ten fazlası yani 9 bin 936 işletme de kapıya kilit vurdu. Türkiye’nin dünya hazır giyim piyasasından aldığı pay da 35 yıl sonra ilk kez yüzde 3’ün altına inerek yüzde 2.96 seviyesini aldı. İhracat 21.2 milyar dolardan 16.8 milyar dolara inerken ithalat yüzde 73 artışla 2.6 milyar dolardan 4.5 milyar dolara yükseldi.

MAKİNELER ATIL KALDI

Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği (TGSD) Vizyon 2050 - Stratejik Uzgörü Raporu’na göre, 2009-2024 arasında tekstil ve hazır giyim sektöründe 78.2 milyar dolar yatırım yapılırken, bunun yüzde 54’ünü yani 42.2 milyar dolarını makine ve teçhizat yatırımları oluşturdu. Sektördeki derin kriz nedeniyle atıl duran bu yatırımların yani 10 milyar dolarının hurdaya yani çöpe gitme riski var. Bugün sektörün elinde, çalışmayan veya düşük kapasiteyle çalışan, yaklaşık 6 milyar dolar değerinde makine parkı ve 4 milyar dolar değerinde bina ve teçhizat yatırımı atıl duruyor.

TGSD Başkanları Toygar Narbay ve Dr. Ümit Özüren tarafında hazırlanan raporda şu tespitlere yer verildi:

n Bu atıl varlığın en kritik boyutu zamandır. Makine parkı bekledikçe yalnızca atıl kalmaz, teknolojik olarak da eskir. Tekstil ve konfeksiyon teknolojisi hızla ilerlediği için, bugün kurtarılabilir durumdaki bu park, kararlar geciktikçe rekabetçi değerini yitirir.

KAN KAYBI DURDURULMALI

- Sektör ürettiği faaliyet kârının tamamını finansman giderine harcıyor. Faaliyet kâr marjı, 2018’deki yüzde 7.36 zirvesinden 2024’te yüzde 3.86’ya geriledi. Tekstil net satışları 2023-2024 arasında dolar bazında neredeyse 42.8 milyar dolarla sabit kaldı. Yani büyüme görüntüsü tamamen TL enflasyonundan kaynaklanan nominal bir şişmedir.

- Tekstil ve hazır giyim sektörü, üç eksende aynı anda kırılgan hale geldi. Bunlar finansal (kısa vadeli borca aşırı bağımlılık), fiyatlama gücü kaybı ve yapısal (düşük katma değerli üretimin yarattığı maliyet tuzağı).

- Sektörün ayakta kalması için önce kan kaybını durdurup tabanı korumak, bilanço tamiri, işletmeleri değişim ve dönüşüme hazırlamak gerekiyor.

Kurtarmayın koruyun

TGSD’nin Vizyon 2050 - Stratejik Uzgörü Raporu’na göre, tekstil ve hazır giyim ‘batan bir sektör’ değil. Rekabet gücü politika kaynaklı bir makasla baskılanan, yapısal olarak hâlâ güçlü bir stratejik varlık. Makası kapatan müdahaleler (döviz dönüşüm ve istihdam desteği, enerji ve finansman maliyeti) doğrudan pazar payı geri kazanımına çevrilebilir. Bu nedenle yaklaşım bir ‘kurtarma operasyonu’ değil, değerli bir varlığın korunması olarak kurgulanmalı. Sektörün yaşadığı kayıp, yalnızca hazır giyime özgü bir konjonktür değil; Türkiye ekonomisinde son yıllarda hızlanan daha geniş bir eğilimin sanayisizleşmenin bir yansımasıdır. Tekstilde ortalama firma büyüklüğü yaklaşık 19, hazır giyimde yaklaşık 14 çalışandır. Bu parçalı yapı, katma değer üretmeyi zorlaştıran yapısal engel oluyor.

NEFES